Η ΑΝΑΣΚΑΦΗ

Α. ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ
Στις εκβολές του ρέματος του Ξηροποτάμου, στον ομώνυμο κολπίσκο στα βόρεια του νησιού, λειτουργούσε, από το δεύτερο μισό του 4ου αι. π.Χ. ένα παραλιμένιο ιερό του Απόλλωνος και της Αρτέμιδος (ΕΙΚ.14).
Τα αρχαία χρόνια η θάλασσα εισχωρούσε πολύ βαθύτερα εντός του κόλπου δημιουργώντας ένα προστατευμένο από τους ισχυρούς βόρειους ανέμους, «κρυφό» λιμάνι. Με τον ισχυρό σεισμό του 365 μ.Χ. το νησί «ανυψώθηκε» κατά 2,80m μετατοπίζοντας την ακτογραμμή στη σημερινή της θέση.
Το ιερό βρίσκεται στην αριστερή, νοτιοδυτική, όχθη του Ξηροποτάμου (ΕΙΚ.15) και ο περίβολός του, στο τμήμα που εφάπτεται του ρέματος-«λιμανιού», είναι κατασκευασμένος με πολύ μεγάλους ογκόλιθους για να αντέχει στην πίεση των υδάτων (ΕΙΚ.16).
Έχει αποκαλυφθεί το θεμέλιο του ναού, που είχε τη συνηθισμένη, στην Κρήτη, μορφή «οίκου» χωρίς περιστύλιο, και ο βωμός. Ο προσανατολισμός του ναού είναι βορειοανατολικός με τον άξονα προς την ευθεία της Δήλου.
Το πρώτο εύρημα από την περιοχή του ιερού, που οδήγησε στην ταύτιση της λατρείας, αποκαλύφθηκε το 1888. Πρόκειται για ένα άγαλμα του Απόλλωνος που χρονολογείται στον 2o αι. π.Χ. (ΕΙΚ.17)
. Λίγο αργότερα εντοπίστηκε η βάση ενός αγάλματος με επιγραφή που χρονολογείται στο τρίτο τέταρτο του 4ου αι. π.Χ. (ΕΙΚ.18):
Άριστομένης Άριστομήδους
Θετταλός ἐκ Φερῶν
Νίκων Κηφισοδώρου Ἀθηναίος
Ἀπόλλωνι Αἰγιλεὶ ἀνέθεσαν
Ανάμεσα στα άλλα αφιερωματικά ευρήματα ξεχωρίζουν πολλές αιχμές από βέλη – ο Απόλλων είναι γνωστό ότι θεωρείται πως δίδαξε την τέχνη της τοξοβολίας στους Κρήτες –, νομίσματα με παραστάσεις είτε του Απόλλωνος ή της Αρτέμιδος και των συμβόλων τους, αλλά και κοσμήματα (ΕΙΚ.19)(ΕΙΚ.20)(ΕΙΚ.21).

Β. ΤΕΙΧΙΣΜΕΝΗ ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ & ΑΚΡΟΠΟΛΗ
Πάνω από τον ορμίσκο του Ξηροποτάμου δεσπόζει τειχισμένη πόλη, Ελληνιστικών χρόνων, έκτασης 200 περίπου στρεμμάτων. Ήταν κτισμένη στη δυτική πλαγιά της χερσονήσου του «Κάστρου» (ΕΙΚ.4)
(ΕΙΚ.22).
Το τείχος της κάλυπτε όλη την δυτική πλαγιά της χερσονήσου, από την βραχώδη παραλία στα δυτικά και βόρεια έως την κορυφογραμμή προς τα ανατολικά (ΕΙΚ.23). Στο υψηλότερο σημείο, μια δεύτερη γραμμή οχύρωσης περιόριζε το διοικητικό και θρησκευτικό κέντρο της πόλης, την «Ακρόπολη».
Το οχυρωματικό τείχος της πόλης είναι ορατό σχεδόν σε όλο του το μήκος και ήταν κατασκευασμένο με διαφορετικούς τρόπους που καθορίζονταν από το τοπικό υλικό. Από το τείχος εξέχουν, σε όλο του το μήκος, ορθογώνιοι οχυρωματικοί πύργοι (ΕΙΚ.24)(ΕΙΚ.25).
Στο βόρειο τμήμα του οχυρού είχε αφεθεί ένα σημαντικό τμήμα χωρίς οικίες ή άλλες κατασκευές, όπως συμβαίνει σε τόπους που δέχονται συχνά επιθέσεις, και «φιλοξενούν» είτε τους κατοίκους που καταφεύγουν εκεί για προστασία είτε στράτευμα που έρχεται για ενίσχυση της άμυνας (ΕΙΚ.26).
Εκτός από το βόρειο τμήμα το οποίο προορίζονταν για τη φιλοξενία συμμαχικού στρατεύματος, όλος ο οχυρωμένος χώρος συμπεριλάμβανε οικίες που έχουν καλυφθεί από τα νεότερα αναλήμματα καλλιέργειας. Στο δυτικό τμήμα της πόλης, το οποίο είναι επίπεδο και βραχώδες, σώζονται θεμέλια οικιών (ΕΙΚ.27)(ΕΙΚ.28), πολλές από τις οποίες έχουν κατασκευαστεί σε άμεση επαφή με το δυτικό τμήμα του τείχους.

Γ. ΝΕΩΣΟΙΚΟΣ
Ένα από τα σημαντικότερα μνημειακά κατασκευάσματα της πόλης είναι ο νεώσοικος που βρίσκεται στο βόρειο τέρμα του δυτικού, παραθαλάσσιου τείχους. Έχει εξ ολοκλήρου λαξευτεί στο φυσικό βράχο, σε μήκος περίπου 30m και είναι ορατός σήμερα ολόκληρος πάνω από το επίπεδο της θάλασσας λόγω της ανύψωσης του νησιού το 365 π.Χ. (ΕΙΚ.29). Είναι ορατά και τα τμήματα του, τα οποία είχαν στην αρχαιότητα λαξευτεί κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Σώζονται επίσης στο «δάπεδό» του τα λαξεύματα που αποτελούσαν υποδοχές των στηριγμάτων του ξύλινου ικριώματος υποδοχής του πλοίου και το αυλάκι που δεχόταν την ισχυρή πύλη του νεώσοικου προς τη θάλασσα (ΕΙΚ.30), ενώ στα τοιχώματα του βράχου είχαν λαξευτεί κόγχες για προσφορές των ναυτικών.

Δ. Η «ΦΥΛΑΚΗ» ΚΑΙ ΤΟ ΛΑΤΟΜΕΙΟ
Η λεγόμενη «Φυλακή», ένα άλλο μνημείο που σώζεται, βρίσκεται σε μικρή σχετικά απόσταση από τον νεώσοικο στο μέσο του μεγάλου λατομείου πωρόλιθου (ΕΙΚ.31). Πρόκειται για έναν υπόσκαφο ορθογώνιο χώρο με άξονα προσανατολισμού Β—Ν και με δυο μικρούς πλευρικούς θαλάμους ο οποίος λειτουργούσε ως ιερό «χθόνιας» θεότητας της οποίας το όνομα δεν έχει σωθεί (ΕΙΚ.32).

Ε. ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ
Το νεκροταφείο της αρχαίας πόλης βρίσκεται στα νότιο-ανατολικά, εκτός της οχύρωσης, σε μια περιοχή του νησιού που ονομάζεται σήμερα «Μνήματα». Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί 21 τάφοι και μπορούν να καταταχθούν σε 3 τύπους: α) τάφοι λαξευτοί σε σπηλαιώματα (ΕΙΚ.32), β) τάφοι κιβωτιόσχημοι λαξευτοί επίσης στο φυσικό βράχο (ΕΙΚ.33) και γ) μικροί ορθογώνιοι λάκκοι λαξευτοί στον βράχο (ΕΙΚ.34)
. Οι περισσότεροι από αυτούς έχουν συληθεί από την αρχαιότητα. Οι υπόλοιποι απέδωσαν πλήθος ταφικών ευρημάτων, τυπικών της ελληνιστικής περιόδου (από τον ύστερο 4ο αι. π.Χ. έως τις αρχές του 1ου αι. π.Χ.) (ΕΙΚ.35)
(ΕΙΚ.36).

Comments are closed.